Obszar neutralny został ustalony przez Wojskowy Komitet Kontroli Ligi Narodów
( 29.XI. 1920 r ) w celu rozdzielenia walczących wojsk po zajęciu 8.X. 1920 r.
Wilna przez gen. Lucjana Żeligowskiego i proklamowaniu Litwy Środkowej.
Rozciągał się dlugim 400 (442 ) km pasem średniej szerokości 6 km (10 km)
i obejmował ok. 4 tys. km²
30 .XI. 1920 r przebieg pasa neutralnego,wyznaczyła
Komisja Kontrolna Ligi Narodów której przewodniczył płk
Pierre Chardigny,
Pas neutralny, czyli strefa zdemilitaryzowana
rozpoczynała się
od trójstyku polsko-niemiecko-litewskiego niedaleko Wiżajn,
następnie
omijając Pojezierze Suwalskie kierowała się w kierunku pd.wsch.
ku rzece Marycha. Na wysokości Puszczy Augustowskiej
zmieniała
swój bieg na wschodni by po osiągnięciu rzeki Niemen
podążać tą rzeką i
dalej Mereczanką ku północnemu wschodowi.
Zostawiając Wilno po
polskiej stronie, klucząc wśród licznych jezior
Pojezierza
Święciańskiego kończyła bieg na zachód od miejscowości
Turmont ku północnemu wschodowi na styku z granicą Łotwy
Do 3 .XII.1920 nastąpiło wycofanie wojsk pasa
zdemilitaryzowanego
18 .IV. 1922 Litwę Środkową przyłączono do Polski.
*******
Na Suwalszczyźnie - istniała linia demarkacyjna, którą opracował
marszałek
Ferdinand Foch 18 .VII. 1919 r.
Linia ta na odcinku suwalskim zatwierdzona została przez
Radę Najwyższą Ententy 8 .XII. 1919 r.
Potwierdziła ją również umowa polsko-litewska podpisana
7 .X.1920 r. w Suwałkach.
Strony zobowiązały się wycofać swe wojska
od linii demarkacyjnej na 6 km, w rezultacie czego powstała
tu 12-kilometrowa strefa zdemilitaryzowana
17.II .1923 zlikwidowanie strefy zdemilitaryzowanej,
na Suwalszczyżnie.
********
Przebieg pasa neutralnego na obszarze Wileńszczyzny
był nieregularny, miejscami zwężał się lub rozszerzał.
mając szerokość od 3 do 12 km.
Pas neutralny na odcinku ok. 20 km
obejmował linię kolejową Wilno-Grodno
******.
*****
Rada Ligi Narodów podjęła 3 .II. 1923 r
. uchwałę w sprawie podziału pasa neutralnego
i ustalenia polsko-litewskiej linii demarkacyjnej
Strefa podzielona została po równo między oba państwa
****
Od 15.II. 1923 r. wojsko i formacje graniczne przystąpiły
do zajmowania przyznanych im części pasa neutralnego.
Strona polska uznała linię demarkacyjną za normalną granicę państwową.
Uchwała Konferencji Ambasadorów mocarstw Ententy z 15.III. 1923 r.,
określała dokładną granicę między Polską a Litwą
, potwierdzając stan posiadania po podziale pasa neutralnego
z 3 lutego 1923 roku.
Litwa nadal nie uważała jej za granicę państwową,
lecz za tymczasową linię demarkacyjną
***
Stan niezakończonego konfliktu zbrojnego między
Polską a Litwą
trwał do 19 marca 1938 r., gdy w wyniku polskiego
ultimatum
oba państwa nawiązały stosunki dyplomatyczne.
***
19.IX. 1939 Wilno i okolice zostały zajęte przez Armię Czerwoną.
Granica de facto w takim kształcie istniała do 28 września 1939
(Traktat o granicach i przyjaźni III Rzesza – ZSRR)
*******
10.X.1939 r Związek Radziecki podpisał Traktat o wzajemnej
pomocy z Litwą
26 .X. 1939 r ZSRR przekazał Wilno wraz z okręgiem Litwie
Po aneksji Litwy 3 .VIII.1940 również i ten obszar znalazł się w granicach ZSRR
Granica de iure przestała istnieć 6 lutego 1946, tj.
w momencie wejścia w życie umowy o polsko-radzieckiej
granicy państwowej podpisanego 16 .VIII. 1945 roku.
*****
Warwiszki
W zakolu Niemna, 13 km na pd.- wsch. od Kopciowa
(Kapčiamiestis) na obszarze neutralnym
, leżała wieś Warwiszki
28 .IX. 1919 r. wojsko litewskie wkroczyło do Bugiedy, Świętojańska
i Warwiszek, urządzając pogrom ludności polskiej
W odpowiedzi mieszkańcy powołali samorząd i uzbrojoną somoobronę
Przynajmniej od 20 lutego 1920 roku w Warwiszkach oraz kilku sąsiednich
wsiach działała samoobrona, która z czasem przybrała nazwę „Samorząd
Warwiszki”.
Początkowo w skład samorządu wchodziło kilka miejscowości
(wsi, przysiółków oraz folwarków) położonych w obszarze ograniczonym
rzekami:
na południe – Białą Hańczą, na zachód – Niemnem,
na północ –
Czarną Hańczą i na wschód – Marychą.
W końcowym okresie swego
istnienia ok. 25 miejscowości położonych
po litewskiej stronie linii
demarkacyjnej.
W latach 1921–1923 partyzanci litewscy, wspierani przez wojsko
i policję,
podjęli kilka nieudanych prób opanowania i zlikwidowania Samorządu Warwiszki.
22 .III. 1923 r. batalion wojska i policji litewskiej doprowadził
do rozbicia sił Warwiszczan i faktycznego przyłączenia
tego obszaru do Republiki Litewskiej. Litwini spalili niemal wszystkie pozostałe
zabudowania Warwiszek, spacyfikowali Bugiedę i Świętojańsk,
a obrońcy i mieszkańcy schronili się na terytorium Polski.
****
Warwiszki są znane z wyemitowanych z prywatnej inicjatywy w Grodnie
trzech znaczków pocztowych z nadrukiem maszynowym
SAMORZĄD WARWISZKI,
o nominałach 50 (1000 szt.), 100 (500 szt.) i 200 (200 szt.) marek polskich,
Istnieją dwie formy nadruków i wiele falsyfikatów
Znaczki te
pojawiły się na rynku filatelistycznym w połowie 1923 roku
i były
prywatną, spekulacyjną emisją pastora Adolfa O. Plamscha,
mieszkającego
w Grodnie
*******
Więcej : http://www.astn.pl/r2010/spis2010.htm
Jerzy Melnik .Zapomniane powstanie. Samorząd Warwiszki w świetle dokumentów
*****
