Wojtek z Roztoki.

piątek, 6 marca 2026

Przewóz

Wieś położona w województwie lubuskim, w powiecie żarskim,

nad Nysą Łużycką , która jest równocześnie granicą

polsko-niemiecką

Leży ok. 22 km na pd.- zach. od Żar

i 64 km na pd zach. od Zielonej Góry.

Siedziba gminy Przewóz.

****

Gmina Przewóz

Powierzchnia-178,32 km²

Herb

Herb gminy 17. XII.2005 r

(statut par. 6.p 1.)

W złotym polu fragmenty murów obronnych

z dwiema bocznymi wieżami ze spiczastymi niebieskimi dachami.

Między nimi umieszczony jest budynek z trzema wieżami.

W środku muru znajduje się tarcza herbowa a na niej, w złotym polu,

czarny orzeł dolnośląski z przepaską na piersi.

Dwie skrajne wieże reprezentują zapewne istniejące kiedyś w mieście

bramy wjazdowe.

Umieszczona pośrodku trzywieżowa budowla symbolizuje zamek książęcy,

będący na przełomie XV i XVI w.siedzibą księstwa przewozkiego

(księstwo powstało w 1499 r.) , zaś orzeł dolnośląski -

położenie miasta na Śląsku oraz książąt śląskich.

*****

Historycznie leżał w granicach Górnych Łużyc.

W okresie wczesnopiastowskim Przewóz był grodem, strzegącym

na przełomie X i XI w. przeprawy przez Nysę

na szlaku handlowym wiodącym z Saksonii do Wielkopolski

Gród rozwinął się w osadę, która dała początek miastu.

Osadę tę nazywano Przewozem, jako że położony był przy przeprawie

na Nysie - na przewozie

łuż Přibuz ,

do 1945 niem. Priebus ,Priebus in Schlesien

***

W drugiej połowie XIII w. Przewóz wraz z okolicą znajdował

się pod panowaniem księcia Przemka Żagańskiego (1273-1289).

Prawa miejskie otrzymał prawdopodobnie przed 1285 r.

W 1311 określany jako "oppidum", a w 1383 r jako "civitas"

W 1303 roku przejął je ród Askończyków z Brandenburgii.

Po 1311 roku Przewóz wchodził przejściowo w skład Łużyc,

by na lata 1319–1346 wrócić do Dolnego Śląska,

wchodząc w skład księstwa jaworskiego

pod władzą Henryka I jaworskiego i ostatecznie w 1413

razem z okolicą wszedł w granice Księstwa żagańskiego

księcia Jana I żagańskiego

i tym samym na trwale Dolnego Śląska

W 1346 roku stał się lennem Fryderyka Bibersteina,

a od 1364 roku wraz z Łużycami stanowiło dożywocie

księcia świdnickiego Bolka II.

Po czterech latach Przewóz przeszedł w ręce Luksemburgów,

po dwóch następnych do Czech.

W 1413 r kupił go książe Jan I Żagański i włączył do swojego księstwa.

W 1449 r. utworzono księstwo przewozkie, które otrzymał Jan II Szalony.

Jan II w 1472 r sprzedał Przewóz książętom saskim,

Ernestowi Wettynowi i Albrechtowi Wettynowi

którzy dysponowali posiadłością od 1472 do 1542 r.

W tym roku król czeski oddał księstwo przewozkie

w zastaw margrabiemu brandenburskiemu.

Po 1558 roku nabył je biskup wrocławski Baltazar Zygfryd Promnitz

Jego spadkobierca Zygfryd Promnitz sprzedał księstwo żagańskie

Wacławowi Lobkowicowi

Potomkowie jego w 1786 roku przekazali posiadłość Piotrowi Bironowi,

którego córka Dorota księżna żagańska wniosła dobra

mężowi Edmondowi de Talleyrand-Périgord

Ich potomkowie przebywali tu do II – wojny światowej.

*****

Od 1742 w pruskim powiecie Kreis Sagan

Regierungsbezirk Liegnitz w Provinz Schlesien

Pod koniec XIX w miasto uzyskało połączenia kolejowe

z Jankową Żagańską (Hansdorf) w 1895) i Horką (1908).

Na początku XX w. rozwinął się w Przewozie przemysł

papierniczy i meblarski

1919–1932 w Provinz Niederschlesien

Po likwidacji powiatu żaganskiego w 1932 r

Przewóz w Landkreis Rothenburg (Ob. Laus.)

W lutym 1945 miasto uległo zniszczeniu ( 60% )

i po przejęciu administracji przez Polskę

został zdegradowany do roli wsi

1946-1950 w woj. wrocławskim

w powiecie żarskim

1954–1972. siedziba gromady Przewóz

1.I. 1973 reaktywowano gminę Przewóz

1950-1998 w woj. zielonogórskim

1.I.1999 r - woj. lubuskim

Do 2007 znajdowało się tu drogowe przejście graniczne

Przewóz–Podrosche

^******

^{Znaczki pocztowe}

^{Znaczki Królestwa Prus}

^{1850- 1867}

******

^{Znaczki Północnoniemieckigo}

^{Związku Pocztowego}

^1868-1871

******

^{Znaczki Niemiec}

^1872-1945

******

^{Znaczki Polski}

^{od 1945}

*****

Kanał Windawski

ros. Виндавский канал,

lit. Ventos perkasas

Droga wodna mająca łączyć rzeki Dubissę i Windawę, znajdująca się w okolicach

miejscowości Bubie na Żmudzi i zbudowana w latach 1825–1830.

W roku 1796 gen. Józef Zefiryn de Witte przeprowadził

rozpoznanie możliwego połączenia rzeki Niemen

i rzeki Windawy.

Wskazał najkorzystniejsze miejsce połączenia przyszłej drogi wodnej

w pobliżu Kurtowian (Kurtuvėnai) gdzie rzekę Windawę i Dubissę

dzieli odległość 15 km.

Pierwotnie kanał miał być przedłużeniem Kanału Augustowskiego,

który łączył Niemen z Wisłą.

Dzięki Kanałowi Windawskiemu towary z Królestwa Polskiego

miały opuszczać granice Polski, przez Rosję z pominięciem Prus,

przez niezamarzający port w Windawie.

Długość kanału miała wynosić 32 km , szerokość 20 – 30 m

i miał mieć 20 śluz. miały żeglować statki o ładowności do 40 ton

Kanał był budowany przez żołnierzy rosyjskich pod

kierunkiem płk. Karola Iwanowicza Rokasowskiego

Budowę kanału władze rosyjskie zarzuciły w 1831.

Prace zostały wznowione dopiero na początku XX w. ale zostały ponownie

przerwane przez I wojnę światową i kanał pozostał niedokończony.

Obecnie zachowane koryto kanału jest zarośnięte

widoczne są ślady niewykończonych śluz.

*****

Prawie cały kanał wchodzi do parku regionalnego Kurtuvėnų regioninis

*****

Kanał Windawski - mapa polska sprzed II wojny światowej

******

Kanał Windawski - niemiecka mapa z II wojny światowej

*******

Kanał Mazurski

Nieukończony kanał wodny, który miał połączyć Wielkie Jeziora Mazurskie

z Bałtykiem poprzez rzeki Łynę i Pregołę.

W czasach, w których powstawała idea budowy Kanału Mazurskiego

leżał on w całości na terenach, należących do państwa niemieckiego, Prus Wschodnich.

Projekt budowy Kanału Mazurskiego ukończono w 1907 roku i został

on ostatecznie przyjęty przez Pruski Parlament Krajowy (Preußischen Landtag)

14 maja 1908 r

Budowę Masurischer Kanal oficjalnie rozpoczęto w kwietniu 1911 r

W 1914 przerwano ją ze względu na wybuch wojny

Do 1914 roku wykonano 3/4 robót ziemnych, ukończono większość

obiektów pomocniczych i rozpoczęto budowę trzech śluz

W 1919 r prace zostały wznowione a w 1922 r zapadła decyzja

o wstrzymaniu prac w związku z trudną sytuacją gospodarczą

Prace wznowiono w 1934 i prowadzono do 1942 kiedy zostały

ponownie wstrzymane.

Wykonano ok. 90% robót ziemnych i ok. 70%. śluz

Po zakończeniu wojny nie podjęto już prac nad dokończeniem budowy

******

mapa z 1936

Wraz z podziałem Prus Wschodnich ( 16 .VIII. 1945 )

między Polskę i ZSRR podzielono też Kanał Mazurski

Obecnie Kanał Mazurski przebiega przez terytorium dwóch państw:

Polski i Federacji Rosyjskiej

20,5 km przypada na teren Polski w woj. warmińsko- mazurskim

( w pow. węgorzewskim i kętrzyńskim )

29,9 km na teren Federacji Rosyjskiej

w całości w rejonie prawdinskim (obwód królewiecki).

****

******

***

czwartek, 5 marca 2026

Zawiercie

Miasto położone w woj. śląskim, siedziba pow. zawierciańskiego.

Zawiercie położone jest w środkowej części Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej

u źródeł Warty (które znajduje się w dzielnicy Kromołów)

oraz Czarnej Przemszy (w dzielnicy Bzów).

Leży ok. 45 km na pn.wsch. od Katowic i ok. 70 km na pn. zach. od Krakowa.

w dawnej ziemi krakowskiej, stanowiącej część historycznej Małopolski

Bywa też zaliczane do miast Zagłębia Dąbrowskiego

*****

Powierzchnia- 85,24 km²

48, 7 tyś. mieszkańców

Herb miasta

Od 20 .XI. 1990 r.

Zieleń symbolizuje liczne tereny zielone

Błękitna wstęga wstęga - symbolizuje Wartę

mającą źródła pod obecną dzielnicą Zawiercia - Kromołowem.

Kościół symbolicznie przedstawia pierwszy kościół wzniesiony w Zawierciu

bazylikę kolegiacka Św. Apostołów Piotra i Pawła

Trzy czarne młotki symbolizują przemysłowy charakter miasta

Błyskawica symbolizuje związki miasta z przemysłem energetycznym

Białe i czarne pasy symbolizują okoliczne kopalnie

Trzy wieże zamkowe na tarczy nawiązują do obronnego charakteru

jurajskich zamków

Według oceny Komisji Heraldycznej przy M SW i A

herb jest niezgodny z zasadami heraldyki.

******

Projekt herbu z 1926

****

od 27.04.1966 r.

**********

Kromołów

dzielnica Zawiercia, położona na wschód od centrum miasta,

do 1977 roku oddzielna miejscowość .

Kromołów otrzymał prawa miejskie w XIV w. ( przed 1388)

1870 -utrata praw miejskich

W latach 1973–1977 miejscowość była siedzibą gminy Kromołów.

1.II. 1977 Kromołów został włączony do miasta Zawiercie

*******

Nazwa Zawiercie pochodzi od wyrażenia przyimkowego za Wartą,

czyli miejscowości leżącej za rzeką Wartą

W XII w. na terenie dzisiejszego miasta istniała wieś Kromołów

(obecnie dzielnica Zawiercia).

W XIV w. przechodził tędy szlak handlowy z Krakowa do Poznania.

1431 za panowania Bolesława V, księcia opolskiego, w dokumencie nadającym

grunty i zezwolenie na zbudowanie karczmy Mikołajowi Czenarowi,

po raz pierwszy została wymieniona nazwa Zawiercie

W 1437 r. odnotowana została jako Zawiercze

W XV w. następuje rozwój hutnictwa żelaza (kuźnice).

Od przełomu XIV/XV w. w pow. lelowskim w woj. krakowskim

Królestwa Polskiego

Od XV do XIX w. Zawiercie miało wielu właścicieli.

m.in. Jana z Pilicy, Jana Bonera z Krakowa , Firlejów,

od 1669 Warszyckich , w XIX w. wrocławskiej rodziny bankierskiej

Pingsheinów

1795–1807 w zaborze pruskim - Nowy Śląsk (Neuschlesien)

W 1807 -1815 w Księstwie Warszawskim

1807-w departamencie kaliskim

1810 - w departamencie krakowskim

Od 1815 r w składzie Królestwa Polskiego (Kongresowego)

w zaborze rosyjskim.

1816-1837 w woj. krakowskim ,w obw. olkuskim

1837- w gub. krakowskiej

1844-1866 w gub. radomskiej

Od 1867 w gub. piotrkowskiej

Oba Zawiercia należały do dwóch różnych guberni

i powiatów, Zawiercie Duże weszło w skład gminy Poręba Mrzygłodzka

w powiecie będzińskim w guberni piotrkowskiej,

a Zawiercie Małe (odtąd nazywane Zawierciem Kromołowskim)

weszło w skład gminy Kromołów w powiecie olkuskim w guberni kieleckiej

W 1890 r całą gminę Kromołów przyłączono do powiatu będzińskiego

w guberni piotrkowskiej

Jednocześnie Zawiercie Małe włączono do gminy Poręba Mrzygłodzka,

przez co oba Zawiercia należały odtąd do jednej gminy

Od 1875 r. w pow. będzińskim gubernii piotrkowskiej

Zawiercie zawdzięcza swój rozwój w dużej mierze dzięki

przebiegającej tędy Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej

Na przełomie XIX i XX w. rozwój przemysłu w mieście

zakłady włókiennicze, huta szkła, fabryka maszyn..

Od 1901 uruchomienie huty żelaza w Zawierciu

( Huta Huldczyńskiego)

Podczas I wojny światowej Zawiercie Małe i Zawiercie Duże

znalazły się pod okupacją niemiecką , na granicy między strefą

niemiecką i austriacką która przebiegała wzdłuż linii

Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej

1 .VII.1915 r . osada przemysłowa Zawiercie

otrzymała prawa miejskie (19.VI)

Po korekcie granicy ze strefą austriacką 15 .VIII.1915 do Zawiercia

dołączono także jego wschodnie obszary przemysłowe

(Zawiercie Fabryczne) z gminy Kromołów

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości Zawiercie

znalazło się w granicach województwa kieleckiego.

w powiecie będzińskim w woj. kieleckim .

Od 1.I.1927 siedziba nowo utworzonego powiatu zawierciańskiego

20.XI. 1939 r Zawiercie włączone zostało do III Rzeszy

i przemianowane w 1941 roku na Warthenau

20.I. 1945 r zajęte przez Armię Czerwoną

7 .VII. 1945 r. Zawiercie przeszło z woj. kieleckiego do woj. śląskiego

(od 6 .VII. 1950 r pod nazwą woj. katowickie

1953-1956 -stalinogrodzkie )

1.I. 1951 r część obszaru gminy Poręba

(gromada Nowe Zawiercie) przyłączono do Zawiercia

W latach 1945–1962 nastąpiła odbudowa miasta ze zniszczeń wojennych

oraz jego znaczna rozbudowa.

Od 1948 r Zawiercie stało się powiatem miejskim.

Miasto rozwijało się jako ośrodek przemysłowy

Przemysł ciężki (huta żelaza), szklarski (huta szkła produkująca kryształ)

i odlewniczy (odlewnia żeliwa) oraz przemysł włókienniczy.

22.V.1975 r. przyłączono do Zawiercia miasto Poręba

1.II.1977 do Zawiercia włączono likwidowaną gminę Kromołów

Od 1.X.1982 - Poręba samodzielnym miastem.

Od 1. I. 1999 r. siedziba reaktywowanego powiatu zawierciańskiego

W latach 90-tych XX w. - procesy restrukturyzacji przemysłu

, zmiany własnościowe, likwidacja dotychczas funkcjonujących zakładów

W XXI w miasto rozwija się jako centrum gospodarcze,

koncentrując się także na turystyce i usługach.

********

Znaczki pocztowe

Znaczki Imperium Rosyjskiego

1858-1860,1865-1915

****

Znaczki Królestwa Polskiego

1860-1865

****

Niemieckie znaczki okupacyjne

1915-1918

1939-1945

****

Znaczki Polski

1918 -1939 , 1945

******

Znaczki doręczeniowe

poczty miejskiej w Zawierciu

10-14 stycznia 1916 r

Okupacyjne władze niemieckie nie otworzyły w Zawierciu urzędu pocztowego,

w związku z czym korespondencję odsyłano do odległego o 35 km Sosnowca.

W celu udogodnienia mieszkańcom komunikacji pocztowej magistrat Zawiercia

utworzył miejski urząd pocztowy i wprowadził znaczki doręczeniowe,

na które nie otrzymał stosownego zezwolenia.

Po czterech dniach niemiecki urząd pocztowy w Sosnowcu

odmówił przyjmowania przesyłek ze znaczkami Zawiercia.

Sprzedaż znaczków została wstrzymana, a ich zapasy skonfiskowano 25.II.1916 r

*****

Przędzalnia Bawełny „Przyjaźń”.

Fabryka powstała w ramach współpracy Polski i NRD

miała status przedsiębiorstwa międzynarodowego do 1993 r.

Zakład zaprojektowało Centralne Biuro Projektów Przemysłu Włókienniczego

w Lipsku, natomiast generalnym wykonawcą było

Sosnowieckie Przedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego.

Wybudowano ją na obrzeżach ówczesnego Zawiercia, po południowej jego stronie,

obok niej powstało osiedle „Przyjaźń”.

Rozpoczęcie produkcji nastąpiło w 1975 r, zatrudniono ponad 3 tyś. pracowników.

W 1996 r przekształcenie zakładu w spółkę akcyjną oraz zmiana jego nazwy na

Przędzalnia „Zawiercie” S.A

29 .X.2008 r została ogłoszona upadłość zakładu.

Koperty NRD z okazji wystaw filastelistycznch

Przyjaźn Zeitz- Zawiercie

******