Béarn

      Historyczna prowincja francuska w pd-zach.

Francji, na skraju Pirenejów

 

                                                                Stolicą jest Pau (od 1464 r.)

                                                                        *********

                                                                        Herb Béarn

                                                        

                                                      Krowy  pojawiają się na monetach  

                                                            wicehrabiów  Béarn z XIII w.

 

                                                Herb  Béarn jest elementem herbu Andory 

                                                     i departamentu   Pireneje Atlantyckie

 

                                                                            ******

                                                                               1669

                                                                               *****

                                                                               1450

                                                                             ******

 

Herby miast Bearn

                                                                            *******

                                                                            Herb Pau

                                                                  Herb znany od 1680 r.

                                      Głowicę z królewskimi inicjałami   dodano w 1829 r 

                                       W głowicy w polu złotym litera H i rzymska cyfra IV 

                                        przedzielona  koroną królewską na skorupą żółwia

                             Korona  symbolizuje narodziny przyszłego króla Henryka IV Burbona

                                                        13 .XII. 1553 r w Château de Pau 

 

                                                  Skorupa żółwia  miała służyć jako kołyska 

                                                                 dla małego Henryka IV.

                                               Pale  i paw - nawiazanie do nazwy miasta 

                                               wywodzonej od palisady  pierwotnego zamku

                                                 ( Pau oznacza "palisada" w  dialekcie Béarn,) 

                                                                lub pawia -  pau 

                                                 Dwie złote krowy pochodzą z herbu Béarn.

                              Nad tarczą korona murowa - symbolizuje stolicę  departamentu

                                      Pod tarczą wstęga z dewizą  -   Urbis palladium et gentis

                                                         (Ochrona miasta i narodu )

                                                                          ***

                                                            Inne  dawne  wersje herbu

                                    

                                                                     ****

                                           Béarn był częścią starożytnej Akwitanii

                             Region stał się częścią Cesarstwa Rzymskiego w I w. p.n.e

                                           w rzymskiej prowincji Notempopulania. 

             

                           W okresie Merowingów była hrabstwem, a następnie weszła 

                         w skład Gaskonii .  Księstwo Gaskońskie rozdrobniło się od IX w. 

                              W 820 lub ok. 840 — utworzono wicehrabstwo Béarn,

                          Pierwszym znanym wicehrabią był Centulum  I, który zmarł w 866 r

                                      Stolice - Beneharnum (do 841), Morlaàs (od 1100)

                              

                           Wicehrabstwo  powiekszano  kolejno  o Pays d' Oloron w 1050,

                             następnie  Montaneres ok. 1085   i  Pays d' Orthez w 1194 r

                                             tworząc historyczne  terytorium Béarn 

                                             zachowane do  rewolucji francuskiej.

                                       

.                              Od 1290 r  Béarn należał  do hrabstwa Foix a potem Nawarry  (1479) 

                              W 1589  król  Henryk IV Burbon włączył część prowincji do Francji 

                                        (resztę przyłączono w 1620) pod rządami Ludwika XIII

 

                                             Od 1790 r Béarn  włączono do departamentu 

                                                  ( département des Basses-Pyrénées )

                                      skupiającego  francuskie prowincje  baskijskie  i gaskońskie

                                                                    ( Bayonne i Bidache)

                                 W 1969 r departament przyjął  nazwę Pyrénées-Atlantique

                             

                                                                            *****

                                 Od 2016 r w regionie Nowa Akwitania (Nouvelle-Aquitaine )

                                                                                ****

                                       

                                                                             ******

                                                           Znaczki pocztowe 

                                                Znaczki Francji 

                                                                     od 1849 r

                                                      

                                           *******

                           W Pau urodził się Jean-Baptiste Bernadotte (1763-1844),

                                   (marszałek napoleoński od 1804  i książę Pontecorvo (1806) 

                                            Został adoptowany przez króla Karola  XIII 

                                          i wyznaczony na następcę tronu 21.VIII. 1810 r

                                                  Od 1818-1844   król Szwecji i Norwegii

                                                                                **

                                       Znaczek z  szwedzkim królem Karolem XVI Gustawem

                                       w tle założyciel szwedzkiej dynasti królewskiej Bernadotte

                                             Jean-Baptiste Bernadotte -Karol XIV Jan

                                                                           ****

 

 

 

 

 

 

 

 

Księstwo Andory

                                                             

                                       Małe państwo w południowo-zachodniej Europie, 

                                                              bez dostępu do morza. 

                        Leży w wschodnich  Pirenejach, granicząc od północy z Francją (57 km)

                                                 a od południa z Hiszpanią (64 km).

                              Powierzchnia górzysta rozcięta dolinami  Riu Valira i jej dopływów

     Najwyższy punkt - szczyt Pic Alt de la Coma Pedrosa -2946 m n.p.m

                                                 Klimat podzwrotnikowy śródziemnomorski

*******                    

          Księstwo Andory                       

          Principat d’Andorra                       

 

                                                       Powierzchnia - 464 km²

                                                         Stolica - Andorra la Vella                     

                                                     Języki urzędowe -kataloński

                                          Jednostka  monetarna -1 euro = 100 centów

                                                                      ( od 2002)

                                                                 Ludność - 87 tyś.

. 43,9%  -andorscy Katalończycy  

 

27,1% -Hiszpanie, 12,6% -Portugalczycy ,  4,5%, Francuzi

 

 

                                                                                ****

                                                                            Herb

                                                            Escut del Principat d'Andorra

                                                             Herb został przyjęty w 1969 r 

                                                           i potwierdzony  20 .VI. 1996 r.

                                                           Tarcza czwórdzielna w krzyż.

                 W polu  pierwszym  czerwonym złote mitra i pastorał – symbole biskupa Urgell

                    W polu drugim, złotym, trzy czerwone słupy – herb  dawnego hrabstwa Foix,

                          W polu trzecim, złotym cztery czerwone słupy – herb Katalonii

                 W polu  czwartym, złotym dwie krowy czerwone – symbole prowincji Béarn

                        Pod herbem dewiza łacińska: Virtus unita fortior, czyli Jedność wzmacnia.

                                                     ( Zjednoczona cnota jest silniejsza)

                                   Herb Andory jest przedstawiany zwyczajowo na tarczy otoczonej

                                                           barokowym kartuszem

 

                                       Do 1996 r  nie było żadnego ustawodawstwa określającego

                                                                          wygląd herbu

                                                                              *****

                                                             Wersja herbu używana przez 

                                                                    współksiążąt  i rząd  

                                                  ( Coprínceps, Síndic General i Cap de Govern)

 

                                                                             ****

                                              Wersja herbu Andory - współksięcia biskupa Urgell 

                                                                            1800–1959

                                                                                *****

 

Herb francuskiego współksięcia Andory

 

1870–1959 

 

******* 

                                                                 Wersja z lat  1949-1969

                                                                               *****

                                   Najstarsze znane przedstawienie herbu andorskiego znajduje 

                                         się na fasadzie siedziby parlamentu (Casa de la Vall )

                                                                               ****

                                                      Na tym samym budynku (przy wejściu) 

                                           znajduje się jeszcze jeden historyczny herb z 1780 r

                                                                             *****

                                                                              Flaga

                                                               formalnie  od 1996 r

                                  

                                                  Do 1866 r Andora nie miała oficjalnej flagi

                             Błękit francuskiej flagi oraz żółte i czerwone barwy hrabstwa Foix 

                                                                oraz Księstwo Katalonii

                                                                            1867–1930

                                                                            ******

 

    Andorą zarządzają : Rada Wykonawcza  (rząd)

 

 i Rada Generalna (parlament)      

 

Głową państwa są 2 współksiążęta 

 

      -  każdy kolejny biskup katalońskiej diecezji Urgel 

 

    oraz każdy kolejny prezydent Francji

 

       Pełnia funkcje reprezentacyjne , mają  prawa weta wobec traktatów

                                                           międzynarodowych  Andory

                                                                              ****

Do 1993 r Andora była państwem nieposiadającym suwerenności

           prawnomiędzynarodowej ,pozostającym  pod wspolnym  zwierzchnictwem 

 

 prezydenta Francji  i biskupa La Seu d' Urgell (wspołksiążąt)

 

którzy reprezentowali ją   w  stosunkach międzynarodowych, 

 

 gwarantowali jej bezpieczeństwo i sprawowali

 

najwyższą władzę ustawodawczą i wykonawcza przez 

 

swych  przedstawicieli - viguiers 

 

************ 

 

Nazwa historyczna (tradycyjna):  

 

Doliny Andory (kat. Les Valls d’Andorra) 

 

 łac.Vallium Andorae

 

 

 ****

 

Po upadku Cesarstwa Rzymskiego Andora znalazła 

 

się pod wpływem Wizygotów 

 

           Pozostali w dolinach przez 200 lat, podczas których chrześcijaństwo 

 

rozprzestrzeniło się na Andorę

 

 

Według legendy Karol Wielki  założył Andorę w 788 r 

 

  podczas wypraw przeciwko Maurom

 

 

 

Do 803 - część królestwa Franków ( Marchia Hiszpańska)

 

        Przypuszczalnie w  843 r. hrabia Urgell otrzymuje od Karola Łysego 

 

terytorium, które odpowiada dzisieszej   Andorze.  

 

ok.880 r tereny Andory przeszly w ręce biskupa Urgell 

 

 Biskupi Urgell powierzyli obronę i jurysdykcję

 

 Andory rodzinie szlacheckiej Caboet.

 

Od XII w.  tereny  Andory  były przedmiotem

 

 sporu pomiędzy biskupami Urgell a ich francuskimi sąsiadami z północy 

 

 -hrabiami   de Castellbò ( od  1185 r)  i  hrabiami  de Foix (od 1229 r) 

 

 

      8.IX.1278  w Lleidzie,   biskup  Urgell- Pere d'Urtx y de Mataplana

 

 i  Roger Bernat III  de Foix  podpisali porozumienie

 

  znane pod nazwą  Primer  Pareatge d'Andorre 

 

     na mocy zawartego porozumienia biskup i hrabia zostali współrządcami.

 

 

       6.XII.1288  - podpisanie   Segon Pareatge    

    

                                                       1295 - wyznaczenie granic  Andory                        

W 1419 r powołano lokalny parlament-  Radę Terytorialną 

 

(Consell de la Terra)

 

 

później został przekształcony w Radę Generalną  

 

Consella General de les Valls (1866)

 

 

   W 1607 król Henryk IV, hrabia Foix wydał edykt, 

 

na mocy którego przekazał swe prawa do współrządzenia Andorą

 

 francuskiemu władcy 

 

 

 Obowiązki  współrządzenia  przechodziły na króla Dolnej Nawarry, 

 

 następnie od Henryka IV do króla Francji

 

 i wreszcie do prezydenta Francji  (od 1871)

 

 

1793-1806 rewolucja francuska  doprowadziła do zniesienia francuskiego

 

 zwierzchnictwa nad  Andorą 

 

 

W 1806 r Napoleona Bonaparte przywrócił status quo ante

 

W XIX w   powolne budowanie świadomości narodowej

 

 andorskich Katalończyków

 

     W czasie II wojny światowej Andora pozostawała neutralna 

 

Lata 50-XX w. rozwój turystyki , handlu 

 

         oraz  transportu 

 

Lata 70 i 80 -XX w. demokratyzacja instytucji andorskich 

 

4. V. 1993  konstytucja  ustanowiła  Andorę jako suwerenne państwo

 

 z systemem parlamentarno-demokratycznym 

 

 

 

                                              28.VII.1993 - Andora została  czlonkiem ONZ

 

                                                                            

                                                                            *******

Znaczki pocztowe

                                         W Andorze  działają  poczty  hiszpańska i francuska 

                                 Obie administracje pocztowe wydają własne znaczki pocztowe 

                                                                 do użytku w Andorze

                                               wiecej w poście  - Znaczki  pocztowe Andory

                                                                 

                                                                             ****